۱۳ قوس ۱۳۹۷
  • دسته: x تیتر یک
  • ۱۳ قوس ۱۳۹۷

خانه داروغه؛ یادگار یوسف‌خان هراتی در مشهد

شهری که اکنون در ایران «مشهد» نامیده می‌شود، قبل از شهادت امام رضا(ع) دهکده‌ای به نام «نوغان» از قریه‌های «سناباد» از توابع «توس» قدیم بود. وقتی امام هشتم شیعیان در سال ۲۰۳ هجری قمری به شهادت رسید و در باغسرای «حمید بن قحطبه» در جوار قبر «هارون‌الرشید» از خلفای مقتدر عباسی دفن شد، اسم نوغان و سناباد نیز به تدریج به «مشهدالرضا» یا «محل شهادت رضا» تغییر کرد. از آن پس محبان خاندان پیامبر اسلام(ص) از سرزمین‌های دور و نزدیک به سوی مشهد شتافتند و روزبه‌روز بر اهمیت این شهر افزوده شد.

مردمان شرق خراسان که اکنون افغانستان نامیده می‌شود نیز توجه خاصی به مشهد داشتند. با توجه به اهمیت این شهر به خاطر وجود مرقد امام رضا، «احمدشاه دُرانی» بارها به مشهد آمد و سه فرمان برای اداره «آستان قدس رضوی» صادر کرد. تجار، بازرگانان و متمولین خراسان بزرگ نیز جایگاه ویژه‌ای برای مشهد قائل بودند که این امر، شهر مشهد را به قطب اقتصادی و گردشگری خراسان آن زمان تبدیل کرد. در سلسله مطلب شش قسمتی که دو سال پیش‌ از این قلم تحت عنوان «حضور تاریخی قندهاری‌ها در مشهد» منتشر شد، به نقش قندهاری‌ها در آبادانی مشهد اشاره گردید که چگونه با موقوفات خود، بر رونق این شهر افزودند و حتی به مقامات عالی‌ هم رسیدند. مثلاً «سید ابوالحسن شاه قندهاری» وقتی از قندهار در زمان قاجاریه به ایران آمد، توسط «ناصرالدین‌شاه» به عنوان تولیت آستان قدس رضوی تعیین شد. آخرین بازرگان قندهاری که در زمان امان‌الله خان به مشهد آمد و «چاپخانه نوری» بزرگ‌ترین چاپخانه این شهر را افتتاح کرد، «سید نورمحمدشاه قندهاری» بود. او از بزرگان مردم فارسی‌زبان قندهار به شمار می‌رفت که پس از قائله قندهار در سال ۱۲۹۸خورشیدی، سرزمین آبایی خود را برای همیشه ترک کرد و در مشهد ساکن شد.

به‌هرحال، هراتیان از دیگر گروه‌های هجرت‌کننده به مشهد بودند که برای آبادانی این شهر، نسبت به سایر گروه‌های مهاجر، بیشترین تلاش را کردند. یکی از این افراد، «یوسف‌خان هراتی» بود که علاوه بر داشتن املاک فراوان در مشهد، «داروغه» یا رئیس پلیس این شهر نیز بود. یکی از آثاری که تاکنون از یوسف‌خان هراتی در مشهد باقی مانده، «خانه داروغه» است. این اثرِ بی‌نظیر که از دوره قاجار است، در محله «نوغان»، خیابان «نواب صفوی»، راسته «حوض مسگران»، کوچه داروغه در نزدیکی حرم امام رضا(ع) موقعیت دارد. خانه یوسف‌خان هراتی در تاریخ ۷ میزان/مهر ۱۳۸۱ با شماره ۶۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

خانه داروغه هراتی که در مساحت ۱۱۰۰ متر بنا شده، اکنون در اختیار شهرداری «ثامن» قرار دارد. این اثر تاریخی، به لحاظ فرم و شکل معماری به شیوه مرسوم خانه‌های تاریخی خراسان و هرات قدیم احداث شده است. به امید این که جوانان افغانستان و نسل تحصیل کرده این سرزمین، با شخصیت‌های خراسانی و تاریخ این خطه پهناور که در حقیقت تاریخ اجداد و سرزمین آنان نیز هست، بیش از پیش آشنا شوند.

نویسنده: محمد مرادی

برچسب ها

در همین رابطه بخوانید

بدون دیدگاه